Karl Axelsson - mynd: visir.is
Allt of mikið hefur verið gert úr því í umræðunni, að hugsanlega gildi fordæmi Hæstaréttar í svokölluðum vaxtadómi, ekki um þá lánþega sem voru í vanskilum. Þetta er alröng framsetning hjá fjölmiðlum og hefur valdið óþarfa áhyggjum hjá fjölda lánþega sem ekki réðu við afborganir á einhverju tímabili. Í áliti LEX lögmannsstöfu, sem unnið var fyrir Samtök fjármálafyrirtækja, er eftirfarandi málsgrein undir fyrirsögn sem segir form fullnaðarkvittana engu máli skipta, heldur gildi:
“Fjármálafyrirtæki geta ekki krafist mismunar á óverðtryggðum Seðlabankavöxtum og samningsvöxtum fyrir tímabil þar sem fullnaðarkvittun eða ígildi hennar liggja fyrir, enda séu aðstæður sambærilegar og lýst er í dóminum:”
Á þessu er alveg ljóst að fyrir það tímabil sem þegar er greitt verður ekki innheimt frekar. Skiptir þá engu hvort lánþegi hafi verið í vanskilum á einhverju tímabili er síðar kom til. Það væri því réttara af fjölmiðlum að segja fordæmi dómsins skýrt varðandi tímabil sem þegar eru greidd.
Til dæmis má gefa sér tvo lánþega sem fengu lánað hjá banka í upphafi árs 2007. Greitt var af lánum beggja og þeim haldið í skilum með samkomulagi við banka, svo sem með frystingu, greiðslujöfnun, vaxtagreiðslum og fastri greiðslu af hveri milljón. Eftir dóm Héraðsdóms Reykjavíkur þann 12. febrúar 2010, þá hætti annar þessara aðila að greiða af sínu láni. Sá hinn sami gat þar með lagt til hliðar þá fjárhæð sem átti að greiða, en hinn greiddi af láninu til banka.
Samkvæmt dómi Hæstaréttar og samkvæmt túlkun LEX lögmannsstofu á dóminum, þá verður ekki hróflað við því tímabili sem báðir greiddu. Báðir aðilar greiða því óverðtryggða Seðlabankavexti fyrir þann tíma sem greiddur er. Í tilviki þess sem alltaf greiddi, þá er það tímabil til þess dags er svokölluð Árna Páls lög tóku gildi, í desember 2010. Í tilviki þess sem hætti að greiða, þá taka óverðtryggðir vextir Seðlabankans gildi frá þeim tíma er hætt var að greiða. Með öðrum orðum þá gilda óverðtryggðir seðlabankavextir á ógreiddum fjárhæðum.
Þá má velta fyrir sér hvort það sé ósanngjarnt? Er það til skaða fyrir þá sem hættu að greiða?
Svarið við því er einfaldlega nei.
Sá sem greiddi, gat ekki nýtt þá peninga í annað en að greiða af láninu á meðan þeir sem ekki greiddu, gátu ávaxtað peninginn, nýtt hann til vörukaupa, hvort sem var til nauðsynjavöru eða annars.
Samtök lánþega gáfu það út í kjölfar dóma um ólögmæti gengistryggingar, að þeir sem ekki vildu greiða af ólöglegum lánum sökum óvissu um endanlega túlkun, gerðu það með þeim hætti að áætluð greiðsla yrði ávallt lögð til hliðar og hún geymd þar til að skuldadögum kæmi.
Hvort sú túlkun sem sett er fram af lögmönnum LEX lögmannsstofu, er rétt, treystum við okkur ekki til að segja um, en að okkar mati er hún í samræmi við það sem við höfum áður sagt. Sama er að segja um hvort lánþegar eigi betri rétt en fram kemur í þeim dómum sem fallið hafa, en því verður að svara með dómsmálum.
Þangað til, þá er það okkar skylda að tryggja þann rétt sem þegar liggur fyrir. Betri er einn fugl í hendi en tveir í skógi.
Mér finnst algjör óþarfi af Samtöku lánþega að líta framhjá stærstu niðurstöðu dómsins um að mál verði bara leiðrétt til framtíðar.
Síðan áður en menn missa sig í samstarfi við fjármálafyrirtækin, þá þarf að fara betur yfir dóm 471/2010. Hann er svo arfavitlaus að hið hálfa væri nóg.
Við erum ekki að því Marinó. Við erum heldur ekki að lýsa persónulegri skoðun á niðurstöðu dómsins, heldur að lýsa því sem við lesum út úr honum.
Sé litið til dóma 603/2010 og 604/2010, þá hafnar rétturinn í báðum tilvikum kröfu lánþega um leiðréttingu á ofgreiðslum á þeim forsendum að hefði lán verið samkvæmt lögum, þá hefði greiðsla átt að vera hærri. Þar er jafnframt tekið til að fordæmi dóms 471/2010 sé til staðar. Á þeim forsendum lesum við það út úr vilja réttarins að gjaldfallin ógreidd skuld taki vexti skv. Seðlabanka. Þar erum við enn að lýsa því sem rétturinn segir, en ekki afstöðu okkar til málsins.
Varðandi samstarf við fjármálafyrirtækin þá er það okkar skoðun að eina leiðin til að ná fram niðurstöðu í ágreiningi tveggja aðila, sé að tala saman. Dómur 471/2010 verður ekki leystur í samningum milli lánþega og fjármálafyrirtækja, en vilji er til ná ásættanlegri lausn fyrir alla aðila þar til og á meðan dómstólar skera úr um annan ágreining.
Ég verð að taka undir með Marinó. Í dómnum stendur:
“Taldi Hæstiréttur það standa F hf. nær en S og M að bera þann vaxtamun sem af hinni ólögmætu gengistryggingu hlaust og að hinn rangi lagaskilningur aðila, sem lá til grundvallar lögskiptum þeirra, yrði í uppgjöri einungis leiðréttur til framtíðar.”
Ég get ekki skilið þetta á neinn annan hátt en að vaxtamunur verði einungis leiðréttur til framtíðar og að það gildi um öll lán af þessari gerð. Ef fólk var ekki í skilum, þá gilda aðrar reglur kröfuréttar, nefnilega vanskilavextir og annað slíkt. Ég held ekki að kröfuréttur kveði á um það að eðlismunur skuli verða á uppgjöri lána með ólögleg ákvæði eftir því hvort fólk hafi verið í skilum eða ekki. Ég get því ekki séð að túlkun Karls Axelssonar og félaga standist.